
İçindekiler
- Sıcaklık sınıfı neden gerekir?
- T1–T6 sınıf tablosu
- Sınıf nasıl seçilir?
- Sınıf, ürünün gücüne ve ortam sıcaklığına bağlıdır
- Etikette sıcaklık sınıfını okumak
- Toz ortamlarında sıcaklık nasıl belirtilir?
- Sıcaklık sınıfı ile gaz grubu karıştırılmamalı
- Sık yapılan hatalar
- Örnek seçim senaryosu
- Sıcaklık sınıfı ve aydınlatma tasarımı
- Sonuç
Exproof ürünlerin etiketinde "T4", "T5" ya da "T6" gibi kısaltmalar görürsünüz. Bu ifade, ürünün çalışırken yüzeyinde ulaşabileceği en yüksek sıcaklığı gösteren sıcaklık sınıfıdır. Patlama için kıvılcım kadar sıcak yüzeyler de tutuşturucu kaynaktır; bu yüzden ürünün yüzey sıcaklığı ortamdaki gaz ya da buharın kendiliğinden tutuşma sıcaklığının altında kalmalıdır. Bu yazıda T1–T6 sıcaklık sınıflarını, seçim mantığını ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Sıcaklık sınıfı neden gerekir?
Yanıcı bir gaz-hava karışımı, bir kıvılcım olmadan da yeterince sıcak bir yüzeyle temas ettiğinde tutuşabilir. Bu sıcaklığa kendiliğinden tutuşma sıcaklığı denir. Her gazın kendiliğinden tutuşma sıcaklığı farklıdır. Çalışan bir armatürün gövdesi, balastı ya da sürücüsü ısınır; bu ısınma ortamdaki gazın tutuşma sıcaklığına ulaşırsa, ürünün kıvılcım çıkarmaması bile yetmez. Sıcaklık sınıfı bu riski kontrol altına alan basit bir etikettir: Üretici, ürünün en kötü koşullarda bile yüzey sıcaklığının belirli bir sınırı geçmeyeceğini belgelendirir.
T1–T6 sınıf tablosu
IEC 60079 serisinde gaz ve buhar ortamları için sıcaklık sınıfları ve yüzey sıcaklığı sınırları şöyledir:
| Sıcaklık sınıfı | Ekipmanın en yüksek yüzey sıcaklığı |
|---|---|
| T1 | 450 °C |
| T2 | 300 °C |
| T3 | 200 °C |
| T4 | 135 °C |
| T5 | 100 °C |
| T6 | 85 °C |
Sınıf numarası büyüdükçe izin verilen yüzey sıcaklığı düşer. Bu nedenle T6 en sıkı, T1 en esnek sınıftır. T6 belgeli bir ürün, T6'dan T1'e kadar tüm sınıflardaki ortamlarda kullanılabilir; tersi doğru değildir. Örneğin T4 olan bir ürün, tutuşma sıcaklığı 135 °C'nin üzerinde kalan ortamlarda kullanılabilir ama T5 gerektiren bir ortama konulamaz.
Sınıf nasıl seçilir?
Seçimin temel kuralı şudur: Ekipmanın en yüksek yüzey sıcaklığı, ortamdaki maddenin kendiliğinden tutuşma sıcaklığından düşük olmalıdır. Standart ayrıca bir güvenlik payı da bırakır; bu yüzden sınıf, doğrudan tutuşma sıcaklığına yakın değil, onun altında kalan ilk sınıftan seçilir. Örneğin ortamdaki gazın kendiliğinden tutuşma sıcaklığı 200 °C ile 300 °C arasındaysa, T3 sınıfı (200 °C) ya da daha düşük sınıf bir ürün gerekir.
Adımlar:
- Ortamdaki gaz ya da buharı belirleyin.
- Gazın kendiliğinden tutuşma sıcaklığını güvenilir bir kaynaktan (standart listeleri, güvenlik bilgi formu) doğrulayın.
- Birden fazla madde varsa, en düşük tutuşma sıcaklığına sahip olanı esas alın.
- Bu sıcaklığın altında kalan sıcaklık sınıfını seçin.
- Ürünün etiketindeki sınıfı karşılaştırın.
Burada kritik olan, tahmin yerine bilgiye dayanmaktır. Bazı gazların tutuşma sıcaklığı çok düşüktür (örneğin karbon disülfür gibi maddeler T6 bile yetmeyebilecek bir sınıfa girer); böyle durumlar ürün üreticisi ve uzmanla ayrıca değerlendirilmelidir. Bölgeye ve gaz grubuna ilişkin temel bilgiler için Zone 0, 1 ve 2 yazımıza bakabilirsiniz.
Sınıf, ürünün gücüne ve ortam sıcaklığına bağlıdır
Sıcaklık sınıfı, her zaman sabit bir ürün özelliği değildir. Aynı armatürün farklı güç seçenekleri farklı sınıflarda belgelenebilir. Bunun nedeni basittir: Daha yüksek güçte daha fazla ısı üretilir ve yüzey daha sıcak olur.
DünyaEx ürün sayfalarında buna örnekler bulunur:
- EV.PH serisi projektör ve benzeri ürünlerde, güce göre sınıf değişir: 16–100 W aralığında T6, 101–200 W aralığında T5, 201–300 W aralığında T4 sınıfı belirtilir.
- EF.PH serisi kare projektörlerde 25–50 W aralığında T6, 51–120 W aralığında T5, 121–250 W aralığında T4 görülür.
- LED floresan armatür ürün sayfasında ise T6 sınıfı ve T85°C yüzey sıcaklığı sınırı yer alır.
Bu bilgiler ilgili ürün sayfalarındaki etiketlerden alınmıştır; gerçek kullanımda ürünün etiketi ve sertifikası esas alınmalıdır. Örnek ürünler için EV.PH serisi projektör ve EF.PH serisi projektör sayfalarına bakabilirsiniz.
Sıcaklık sınıfı yalnızca ürünün gücüne değil, ortam sıcaklığına da bağlıdır. Ürün sertifikası belirli bir ortam sıcaklığı aralığı için geçerlidir (örneğin −20 °C ile +40 °C). Ortam sıcaklığı bu aralığın üstüne çıkarsa yüzey sıcaklığı da yükselir ve sınıf geçersiz kalabilir. Güneş altında kalan açık sahalarda ya da sıcak proses ekipmanın yanında bu etkiye özellikle dikkat edilmelidir.
Etikette sıcaklık sınıfını okumak
Etiketteki ifadelerin sırası belirlidir. Örneğin:
II 2G Ex db IIB T6 Gb
Bu etiketin bölümleri şöyle okunur: II (yer üstü endüstri), 2G (kategori 2, gaz), Ex db (alev sızdırmaz koruma), IIB (gaz grubu), T6 (sıcaklık sınıfı), Gb (ekipman koruma seviyesi). Toz için ise etiket farklı biçim alır: Ex tb IIIC T85°C Db gibi. Etiketin tamamının nasıl okunduğunu ATEX sertifikası nedir? yazısında anlattık.
Toz ortamlarında sıcaklık nasıl belirtilir?
Toz ortamlarında sınıf (T1–T6) yerine çoğu kez doğrudan en yüksek yüzey sıcaklığı derece olarak yazılır: Örneğin T85°C, T100°C, T135°C. Bunun nedeni, toz davranışının iki ayrı tutuşma sıcaklığıyla değerlendirilmesidir:
- Bulut tutuşma sıcaklığı: Havada asılı tozun kendiliğinden tutuşma sıcaklığı.
- Tabaka tutuşma sıcaklığı: Yüzeyde birikmiş tozun kendiliğinden yanma sıcaklığı.
Standart, ekipman yüzey sıcaklığının bu iki değerin belirli oranlarını aşmamasını ister. Tabaka kalınlığı arttıkça izin verilen sıcaklık düşer; bu da toz birikimini önlemenin önemini artırır. Ayrıntılar için gaz ve toz patlama tehlikesi olan ortamlarda elektrik ekipmanları yazımıza bakabilirsiniz.
Hem gaz hem toz için belgeli ürünlerin etiketinde iki ifade bir arada bulunur: Gaz için T6, toz için T85°C gibi. Bunlar aynı yüzey sıcaklığı sınırının iki farklı gösterimidir.
Sıcaklık sınıfı ile gaz grubu karıştırılmamalı
Gaz grubu (IIA, IIB, IIC) ile sıcaklık sınıfı (T1–T6) birbirinden bağımsız iki özelliktir:
- Gaz grubu, gazın tutuşma enerjisini ve alev sızdırmaz aralık gerekliliğini ifade eder.
- Sıcaklık sınıfı, gazın kendiliğinden tutuşma sıcaklığına karşı yüzey sıcaklığını sınırlar.
Bir ortam, T4 sınıfında ve IIC grubunda olabilir; bir başkası T1 sınıfında ve IIA grubunda. Ürün seçerken ikisi birlikte doğrulanmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Güç değiştirmek. Daha yüksek güçlü lamba takmak sınıfı bozabilir. Ürünün belgesinde izin verilen güç aralığı dışına çıkılmamalıdır.
- Ortam sıcaklığını gözden kaçırmak. Sertifikadaki üst sınırın aşılması sıcaklık sınıfını geçersiz kılar.
- Toz birikimini ihmal etmek. Üzerinde toz tabakası bulunan ürün ısısını atamaz, yüzey sıcaklığı yükselir.
- "T6 her zaman en iyisidir" varsayımı. T6 en güvenli sınıftır; ancak daha yüksek sınıf ortama uygunsa gereksizdir. Önemli olan ortama uyumdur.
- Gaz bilgisi olmadan seçim. Maddenin tutuşma sıcaklığı bilinmeden ürün seçilmemelidir.
- Yalıtım örtüsü kullanmak. Ürünü battaniye ya da kapakla örtmek ısı atılmasını engeller.
Örnek seçim senaryosu
Bir boya hazırlama odasında kullanılan solvent buharının kendiliğinden tutuşma sıcaklığının, güvenilir bir kaynaktan, 200 °C'nin üzerinde olduğunu varsayalım. Bu durumda T3 (200 °C) ve daha düşük sınıflar, yani T3, T4, T5 ve T6 uygun olabilir. Armatür seçerken ortam sıcaklığı, bölge (örneğin Zone 1) ve gaz grubu da uyumlu olmalıdır. Bu örnek yalnızca mantığı göstermek içindir; gerçek tesiste değerler ürün bilgi formundan ve proses verilerinden doğrulanmalıdır.
Sıcaklık sınıfı ve aydınlatma tasarımı
Sistem tasarımında sıcaklık sınıfı, güç ve armatür sayısı arasında denge kurulur. Aynı aydınlık düzeyi, tek bir yüksek güçlü armatür yerine birkaç düşük güçlü armatürle sağlanabilir; bu da daha düşük sıcaklık sınıfı sağlayabilir. Tasarım adımlarını exproof aydınlatma sistemleri nasıl seçilir? yazısında ele aldık. Alanın tehlike sınıflandırması için patlayıcı ortamlar ve tehlikeli alan sınıflandırması yazısı yol göstericidir.
Sonuç
Sıcaklık sınıfı (T1–T6), exproof ekipmanın yüzey sıcaklığının ortamdaki gazın kendiliğinden tutuşma sıcaklığının altında kalmasını sağlayan temel bir güvenlik parametresidir. T6 en düşük, T1 en yüksek yüzey sıcaklığına izin verir. Sınıf, ürünün gücüne ve ortam sıcaklığına bağlı olabilir; toz ortamlarında ise doğrudan derece olarak belirtilir. Doğru seçim için maddenin tutuşma sıcaklığı bilinmeli ve ürün etiketi ile sertifikası bununla karşılaştırılmalıdır. İhtiyacınıza uygun ürünleri aydınlatmalar kategorisinde inceleyebilir, teklif talebi gönderebilirsiniz.
Bu yazıyla ilgili ürünler

d Type Zone 1 EVPH Serisi Projektör
Muhtemel patlayıcı ortamlar için alüminyum gövdeli, soğutma kanatlı, 16-300W arası exproof LED yuvarlak projektör.
d Type Zone 1 Kare Tip Projektör (EFPH Serisi)
Patlayıcı gaz ve toz riski bulunan alanlar için alüminyum gövdeli, temperli camlı, 25-250W arası exproof kare tip LED projektör.

d Type Zone 1 Led Floresan Armatür (Temperli Cam)
Patlayıcı gaz ve toz içeren ortamlarda aydınlatma için tasarlanmış, alüminyum gövdeli ve alev sızdırmaz exproof LED floresanlı armatür.


