ATEX ve Sertifikasyon

ATEX Sertifikası Nedir? Ne İşe Yarar?

ATEX sertifikası, patlayıcı ortamlarda kullanılan ekipmanın ilgili mevzuata ve standartlara uygunluğunu gösterir. Sertifikanın kapsamını, etiket işaretlerini ve IECEx'ten farkını anlatıyoruz.

Üzerinde onay işareti bulunan sertifika belgesi ve yanında altıgen Ex simgesi
İçindekiler
  1. ATEX nedir?
  2. ATEX sertifikası ne işe yarar?
  3. Sertifika türleri ve kategori kavramı
  4. ATEX etiketi nasıl okunur?
  5. Sertifika numarasındaki "X" ve "U" harfleri
  6. ATEX ile IECEx aynı şey midir?
  7. ATEX sertifikalı ürün alırken kontrol listesi
  8. Sertifikayı kontrol ederken sorulacak sorular
  9. Sonuç

Patlayıcı ortamlarda kullanılacak bir ürün aldığınızda satıcıdan ilk istenen belge genellikle ATEX sertifikasıdır. Çoğu kişi bu belgenin varlığını bilir, ancak neyi kanıtladığını, kimin verdiğini ve üzerindeki kodların ne anlama geldiğini bilmez. Bu yazıda ATEX sertifikasının ne olduğunu, hangi mevzuata dayandığını, etiketi nasıl okuyacağınızı ve IECEx ile farkını sade biçimde açıklıyoruz.

ATEX nedir?

ATEX adı, Fransızca "ATmosphères EXplosibles" (patlayıcı atmosferler) ifadesinden gelir. Günlük dilde iki farklı Avrupa Birliği direktifine ve bunlara dayanan ulusal mevzuata verilen ortak ad olarak kullanılır:

  • 2014/34/AB (ekipman direktifi): Patlayıcı ortamlarda kullanılacak ekipman ve koruyucu sistemlerin tasarım, üretim ve piyasaya arz şartlarını düzenler. Muhatabı üreticidir. Türkiye'de bu direktif "Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik" olarak uygulanır ve 2016 yılında yayımlanmıştır.
  • 1999/92/EC (işyeri direktifi): Çalışanların patlayıcı ortamların tehlikelerinden korunmasını düzenler. Muhatabı işverendir. Türkiye'deki karşılığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın "Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik"idir ve 30 Nisan 2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.

İki düzenleme birbirini tamamlar: Üretici, ürünü belirli bir bölgede güvenle kullanılabilecek şekilde üretip belgelendirir; işveren ise tesisinin tehlikeli bölgelerini sınıflandırır ve bu bölgelere uygun ekipmanı seçer. Güncel yönetmelik metinleri değişebileceği için kesin yükümlülüklerinizi ilgili kurumun yayımladığı güncel metinlerden kontrol etmenizi öneririz.

ATEX sertifikası ne işe yarar?

Bir ürünün ATEX sertifikasına sahip olması şu anlama gelir: Ürünün tasarımı, belirtilen koruma türü ve bölge için ilgili standartlara (EN 60079 serisi) göre incelenmiş ve test edilmiştir. Bu inceleme genellikle tutuşturucu kaynakların kontrol edilip edilmediğini, yüzey sıcaklığı sınırlarını, gövde dayanımını, contalama ve işaretlemeyi kapsar.

Pratikte sertifikanın üç faydası vardır:

  1. Uygunluğun kanıtı: Ürünün hangi gaz grubu, bölge ve sıcaklık sınıfı için uygun olduğu belgede açıkça yazar.
  2. Yasal uygunluk: İşletme, mevzuata uygun ekipman kullandığını gösterebilir; denetimlerde ve kaza sonrası incelemelerde bu belge istenebilir.
  3. Karşılaştırılabilirlik: Farklı üreticilerin ürünleri aynı kriterlerle değerlendirilmiş olur.

Sertifika türleri ve kategori kavramı

2014/34/AB'ye göre ekipmanlar iki gruba ve kategorilere ayrılır:

  • Grup I: Madenlerin yeraltı bölümleri ve grizu ya da yanıcı toz tehlikesi olan yerüstü tesisleri (kategoriler M1 ve M2).
  • Grup II: Diğer patlayıcı ortamlar (kategoriler 1, 2 ve 3). Gaz, buhar ve sis için G, toz için D harfi eklenir.

Kategori, ürünün sağladığı koruma seviyesini gösterir ve kullanılabileceği bölgeyi belirler. İşyeri yönetmeliğinin eşleştirmesine göre kategori 1 ekipman 0/20, 1/21 ve 2/22 bölgelerinde; kategori 2 ekipman 1/21 ve 2/22 bölgelerinde; kategori 3 ekipman ise 2/22 bölgelerinde kullanılabilir. Bölgelerin ne anlama geldiğini Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 nedir? yazısında anlattık.

Belgelendirme yolu da kategoriye göre değişir:

  • Kategori 1 ve 2 (elektrikli ekipman) için bir onaylanmış kuruluşun (notified body) AB tip incelemesi gerekir. Bu kuruluş incelemeyi yapar ve bir AB tip inceleme sertifikası düzenler.
  • Kategori 3 ekipmanda üretici, onaylanmış kuruluşa başvurmadan iç üretim kontrolü ile uygunluğu kendisi beyan edebilir.

Üreticiler uygunluk beyanı hazırlar, ürüne CE işareti ve Ex işaretini koyar. Onaylanmış kuruluşun üretim kontrolüne katıldığı durumlarda CE işaretinin yanında kuruluşun dört haneli numarası da görünür.

ATEX etiketi nasıl okunur?

Bir exproof ürünün üzerinde, aşağıdaki gibi bir işaret satırı bulunur. DünyaEx'in d Type LED floresan armatürünün ürün sayfasından örnek verelim:

II 2G Ex db IIB T6 Gb

Bu satırı parçalarına ayıralım:

ParçaAnlamı
IIEkipman grubu: madenler dışındaki patlayıcı ortamlar
2GKategori 2, gaz/buhar/sis ortamları için
ExPatlamaya karşı korumalı ekipman işareti
dbKoruma türü: alev sızdırmaz gövde ("d"), koruma seviyesi "b"
IIBGaz grubu: IIB grubu gazlar için belgelendirilmiş
T6Sıcaklık sınıfı: yüzey sıcaklığı en fazla 85 °C
GbEkipman koruma seviyesi (EPL): 1. bölge uygunluğu

Aynı ürün tozlu ortamlar için II 2D Ex tb IIIC T85°C Db işaretini de taşır. Burada D toz ortamını, tb toz için gövde koruması türünü, IIIC iletken toz grubunu, T85°C yüzey sıcaklığı sınırını, Db ise 21. bölge uygunluğunu ifade eder. Etiketin sıcaklık kısmını sıcaklık sınıfı (T1-T6) yazısında genişlettik.

Sertifika numarasındaki "X" ve "U" harfleri

Bir sertifika numarası örneğin IEP 24 ATEX 1474X gibi görünür. Numaranın sonundaki harfin özel anlamı vardır:

  • X: Sertifikada "güvenli kullanım için özel şartlar" bulunduğunu gösterir. Bu şartlar belgenin içinde yazılıdır; montaj ve kullanımda bunlara uyulması gerekir.
  • U: Belgenin bir bütün ürünü değil, bileşeni kapsadığını gösterir. Bileşen sertifikasına sahip parça, başka bir ürüne monte edildiğinde nihai ürünün ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle "sertifika var" demek yeterli değildir; belgenin içindeki kapsam, sıcaklık aralığı ve özel şartlar da okunmalıdır. DünyaEx'in ürün sayfalarında sertifika numarası ve belge, mevcut olduğunda PDF olarak sunulur.

ATEX ile IECEx aynı şey midir?

Hayır. Bu iki kavram sıkça birbirine karıştırılır:

ATEXIECEx
NiteliğiAvrupa Birliği mevzuatı (Türkiye'de ulusal yönetmeliğe aktarılmıştır)Gönüllü uluslararası sertifikasyon sistemi
GeçerlilikAB, AEA ve Türkiye gibi uyumlaştırılmış pazarlarKatılımcı ülkelerde kabul gören uluslararası sistem
DayanakEN 60079 serisi ve direktif şartlarıIEC 60079 serisi
BelgeAB tip inceleme sertifikası, uygunluk beyanıIECEx uygunluk sertifikası, herkese açık çevrimiçi kayıt

İki sistem de büyük ölçüde aynı teknik standartlara (IEC 60079 / EN 60079) dayanır; fark, uygunluğun nasıl gösterildiği ve hangi pazarda hukuki karşılığı olduğundadır. Bir IECEx sertifikası tek başına AB'de ATEX uygunluğu yerine geçmez; tersi de geçerlidir. Türkiye pazarında asıl yasal çerçeve ATEX yönetmeliğidir. Birini diğerinin yerine kullanmak ya da ikisini aynı belge saymak yanlıştır.

ATEX sertifikalı ürün alırken kontrol listesi

  • Ürün etiketinde Ex işareti, grup, kategori ve G/D harfleri var mı?
  • Gaz grubu (IIA/IIB/IIC) ve sıcaklık sınıfı ortama uygun mu?
  • Ortam sıcaklığı aralığı sertifikada belgeleniyor mu?
  • Sertifika numarası ve belge, ürünün gerçek modeliyle eşleşiyor mu?
  • Sertifikada "X" varsa özel şartlar okundu mu?
  • AB uygunluk beyanı ve Türkçe kullanım kılavuzu temin edilebiliyor mu?

Ürün etiketi ve sertifika bilgisinin tutarlılığı, güvenlik açısından yalnızca bir formalite değildir. Seçim sürecini ayrıntılı ele alan exproof armatür seçerken nelere dikkat edilmelidir? yazısı bu kontrolleri bir uygulama örneğiyle sunar.

Sertifikayı kontrol ederken sorulacak sorular

Bir ürünün ATEX belgesini incelerken şu soruları sormak işe yarar:

  • Belge, ürünün tam model ve tip adını kapsıyor mu, yoksa yalnızca bir ürün ailesinden mi söz ediyor?
  • Ürünün etiketindeki bölge, grup, sıcaklık sınıfı ve ortam sıcaklığı, belgedeki değerlerle birebir uyuşuyor mu?
  • Belge numarasının sonundaki "X" ya da "U" harfi için özel kullanım şartları okundu mu?
  • Belgeyi veren kuruluş ve belge tarihi açıkça görülebiliyor mu?
  • Üretici, ürünle birlikte kullanım ve bakım kılavuzunu verebiliyor mu?

Bu sorulara net cevap alınamıyorsa, ürünün belgesi ve uygunluğu satın almadan önce ayrıca teyit edilmelidir.

Sonuç

ATEX sertifikası, bir ürünün belirli bir bölgede, belirli gaz ya da toz grupları için kullanılabileceğini gösteren, bağımsız incelemeye dayanan bir uygunluk belgesidir. Belgenin değerini, içindeki bilgileri okumayı bilmek artırır: kategori, koruma türü, gaz grubu, sıcaklık sınıfı ve özel şartlar. IECEx ise aynı teknik standartlara dayanan, ancak hukuki karşılığı farklı olan ayrı bir sistemdir. DünyaEx ürünlerinin ATEX sertifika bilgilerini aydınlatmalar ve terminal panoları gibi kategorilerdeki ürün sayfalarından inceleyebilir, belgeleri indirebilirsiniz. Ürün ya da belge hakkında sorularınız için bizimle iletişime geçin.

Bu yazıyla ilgili ürünler

Bu yazıyı paylaşın

Benzer yazılar

Üç iç içe yarım daire halinde gösterilmiş ve 0, 1, 2 numaralı bölgeleri anlatan zone şeması

ATEX ve Sertifikasyon

Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 Nedir?

Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 (toz için 20, 21, 22) patlayıcı ortamın ne sıklıkla ve ne kadar süreyle bulunduğunu gösteren bölge sınıflarıdır. Tanımlar, örnekler ve ekipman kategorisi eşleşmeleri.

Ex simgeli, uzun gövdeli bir exproof armatürün yandan görünüşü ve altındaki ışık huzmesi

Ürün ve Teknik Rehberler

Exproof Armatür Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Exproof armatür seçiminde bölge sınıfı, gaz grubu, sıcaklık sınıfı, IP koruma, gövde malzemesi ve sertifika gibi ölçütleri adım adım ele alan pratik kontrol rehberi.

WhatsApp