
İçindekiler
- Adım 1: Alanı tanıyın
- Adım 2: Tehlike sınıfını belirleyin
- Adım 3: Armatür tiplerini işe göre eşleştirin
- Adım 4: Gövde malzemesini ortama göre seçin
- Adım 5: Güç, ışık kaynağı ve sıcaklık sınıfı ilişkisini kurun
- Adım 6: Yerleşimi planlayın
- Adım 7: Acil durum aydınlatmasını unutmayın
- Adım 8: Kablolama ve bağlantıyı sisteme dahil edin
- Adım 9: Bakım ve işletmeyi baştan düşünün
- Adım 10: Belge ve ürün kontrolü yapın
- Sık yapılan hatalar
- Sonuç
Tehlikeli bir bölgenin aydınlatması, tek bir armatür satın almaktan ibaret değildir. Alanın ihtiyacı, bölge sınıfı, tavan yüksekliği, ortamın aşındırıcılığı, acil durum gereksinimi, kablolama ve bakım erişimi birlikte düşünülmelidir. Bu yazıda exproof aydınlatma sistemlerinin tek bir ürün değil bir sistem olarak nasıl seçildiğini adım adım ele alıyoruz. Tekil armatür ölçütleri için exproof armatür seçerken nelere dikkat edilmelidir? yazımıza da göz atabilirsiniz; burada daha geniş, proje düzeyinde bir bakış sunuyoruz.
Adım 1: Alanı tanıyın
Sağlıklı bir seçim, alanın ne olduğunu bilmekle başlar:
- Alanın işlevi: Depolama, dolum, üretim, bakım, geçiş yolu, kontrol odası girişi gibi.
- Boyutlar: Alan ölçüleri ve tavan yüksekliği armatür tipini ve sayısını belirler.
- Yüzeyler: Açık renkli ve yansıtıcı yüzeyler aydınlığı artırır; koyu ve mat yüzeyler ihtiyacı yükseltir.
- Çalışma türü: İnce işçilik gerektiren noktalar ile sadece geçiş yapılan koridorlar farklı aydınlık düzeyleri ister.
- Çalışma saatleri: Sürekli çalışan alanlarda enerji verimliliği ve ömür daha önemli hâle gelir.
Aydınlık düzeyleri (lüks) için ilgili iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ile aydınlatma standartları esas alınmalı; hedef değerler aydınlatma projesinde belirlenmelidir. Bu yazıda sayısal bir lüks değeri vermiyoruz çünkü gereksinim işe ve alana göre değişir.
Adım 2: Tehlike sınıfını belirleyin
Aydınlatma sistemi, alanın tehlikeli bölge sınıflandırmasına uygun olmalıdır. Şu bilgiler gereklidir:
- Bölge: Gaz için Zone 0, 1, 2; toz için Zone 20, 21, 22
- Gaz ya da toz grubu: IIA, IIB, IIC ya da IIIA, IIIB, IIIC
- Ortamdaki maddenin tutuşma sıcaklığı; buna göre sıcaklık sınıfı ya da en yüksek yüzey sıcaklığı
- Ortam sıcaklığı aralığı
Bu bilgiler tesisin patlamadan korunma dokümanında bulunur. Dokümanın yoksa ya da güncel değilse, sistem tasarımından önce bölge sınıflandırması yapılmalıdır. Konunun temelleri için tehlikeli alan sınıflandırması yazısına bakabilirsiniz.
Bölge numarasıyla ürün kategorisi arasındaki ilişki basittir: Zone 1 ve 21 için kategori 2 (Gb/Db), Zone 2 ve 22 için kategori 3 (Gc/Dc) ya da daha yüksek kategorili ürünler seçilir. Zone 0 ve 20'de kategori 1 şarttır ve genellikle aydınlatmanın bu bölgenin dışına, uygun bir noktaya konması tercih edilir.
Adım 3: Armatür tiplerini işe göre eşleştirin
Her alan için tek tip armatür kullanmak gerekmez. Sistem, farklı işlevler için farklı armatürlerden oluşur:
| İhtiyaç | Olası armatür tipi |
|---|---|
| Genel alan aydınlatması | LED dizgi, LED floresan ya da balastlı floresan armatür |
| Yüksek tavanlı, geniş alan | Projektör ya da yüksek güçlü armatür |
| Geçici, taşınabilir iş aydınlatması | Seyyar el lambası veya taşınabilir armatür |
| Yönlendirme ve çıkış | Exit (çıkış) armatürü |
| Uyarı | Sirenli çakar armatür |
| Spot ve yönlendirilmiş aydınlatma | Açılı lambalar, glop armatürler |
DünyaEx'in aydınlatma kategorisinde bu işlevlerin çoğu için ürünler bulunur: Genel aydınlatma için d Type LED dizgi armatür, yönlendirme için d Type exit armatür, geniş alanlar için d Type EVPH serisi projektör gibi. Projektörlerin kullanım alanları için exproof projektör nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Adım 4: Gövde malzemesini ortama göre seçin
Alüminyum gövdeli (Ex d / db) ve polikarbon gövdeli (Ex e / eb) ürünler arasındaki tercih ortama bağlıdır:
- Alüminyum: Mekanik olarak dayanıklıdır; darbe ve yüksek sıcaklık riski olan yerlerde yaygındır.
- Polikarbon: Korozif ortamlarda (tuzlu hava, bazı kimyasal buharlar) ve hafiflik gereken yerlerde tercih edilebilir.
Kimyasal uyumluluk için ortamda bulunan maddelerin gövde ve conta malzemelerine etkisi üreticiyle birlikte değerlendirilmelidir. Açık deniz ve tersane gibi tuzlu ortamlarda boya ve yüzey işlemi de önem taşır. Exproof ürünün genel yapısı için exproof aydınlatma nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Adım 5: Güç, ışık kaynağı ve sıcaklık sınıfı ilişkisini kurun
Exproof armatürlerde güç arttıkça yüzey sıcaklığı yükselir; bazı ürünlerde bu nedenle sıcaklık sınıfı güce bağlı olarak değişir. Örneğin projektör serilerinde düşük güçlü modellerde T6, daha yüksek güçlü modellerde T5 ya da T4 sınıfı görülebilir. Bu yüzden:
- Ortamdaki gazın tutuşma sıcaklığına uygun sınıfı sağlayan güç aralığını seçin.
- Daha yüksek aydınlık gerekiyorsa, tek güçlü armatür yerine daha fazla sayıda düşük güçlü armatür kullanmak, sıcaklık sınıfı bakımından avantajlı olabilir.
- LED ışık kaynağı, aynı aydınlık için daha düşük güç tüketir ve genellikle daha az ısınır; bakım ve ömür açısından da avantaj sağlar.
Sıcaklık sınıflarını T1–T6 yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Adım 6: Yerleşimi planlayın
Yerleşim planında şunlara dikkat edilir:
- Gölge ve kör noktalar: Makine, boru ve tank gibi engellerin arkasında karanlık alan kalmamalı.
- Parlama: Armatür, görüş hattına doğrudan göz kamaştırmamalı.
- Erişilebilirlik: Bakım için armatüre güvenle ulaşılabilmeli.
- Montaj yüksekliği ve yönü: Armatürün kataloğundaki ışık dağılımı ve montaj kılavuzu esas alınmalı.
- Isı kaynaklarına uzaklık: Sıcak boru ve ekipmanın yakınına montaj, ortam sıcaklığını yükseltir.
- Mekanik hasar riski: Forklift ve vinç hareketine açık yerlerde koruma ya da yüksek montaj tercih edilmelidir.
Karmaşık alanlarda aydınlatma hesabı bir aydınlatma yazılımıyla yapılır; ürün üreticisinden fotometrik veriler istenebilir.
Adım 7: Acil durum aydınlatmasını unutmayın
Elektrik kesintisi ya da acil tahliye durumunda yönlendirme aydınlatması çalışabilmelidir. Tehlikeli bölgede kullanılan acil durum armatürleri ve çıkış armatürleri de exproof olmalıdır. Acil aydınlatmanın hangi düzeyde ve ne kadar süreyle sağlanacağı iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ile tesisin acil durum planı tarafından belirlenir.
Adım 8: Kablolama ve bağlantıyı sisteme dahil edin
Aydınlatma sistemi, yalnızca armatürlerden oluşmaz:
- Besleme ve dağıtım: Besleme hattı, exproof panolar ve buatlar üzerinden dağıtılır.
- Kablo ve rakor: Kablo tipi ve rakor, ürünün koruma türüne ve IP sınıfına uygun, sertifikalı olmalıdır.
- Anahtarlama: Aydınlatmayı açıp kapatan anahtarlar da tehlikeli bölgede exproof olmalıdır; ya da anahtarlama güvenli alanda yapılmalıdır.
- Topraklama: Armatür gövdeleri ve metal yapılar topraklama ve eş potansiyel sistemine bağlanmalıdır.
Adım 9: Bakım ve işletmeyi baştan düşünün
Seçilen sistemin bakımı kolay olmalıdır:
- Lamba ve sürücü değişimi için üreticinin tarifine uygun yedek parça temin edilebilmeli.
- Bakım için enerjiyi güvenle kesecek bir devre düzeni bulunmalı.
- Temizlik, conta ve cam kontrolü bakım planına yazılmalı.
- Armatür tipleri mümkün olduğunca sınırlı tutulursa, yedek parça stoğu azalır.
Periyodik kontrol konusunu bakım ve kontrol yazısında ele aldık.
Adım 10: Belge ve ürün kontrolü yapın
Satın alma öncesinde her ürün için şunları doğrulayın:
- Etiket ve sertifika bilgileri bölgeye, gruba ve sıcaklığa uygun mu?
- Sertifika numarası ve belgesi mevcut mu?
- Üründe "X" soneki varsa özel kullanım şartları okunmuş mu?
- Kullanım kılavuzu, montaj ve bakım bilgileri temin edildi mi?
Etiket ve sertifika okuma için ATEX sertifikası nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Aydınlatmayı yalnızca ürün fiyatına göre seçmek
- Bölge ve gaz grubunu doğrulamadan "Zone 1" yazan ürünü almak
- Sıcaklık sınıfını güçle ilişkilendirmemek
- Acil durum aydınlatmasını atlamak
- Bakım erişimini tasarım aşamasında düşünmemek
- Karışık ve belgesiz bağlantı malzemesi kullanmak
Sonuç
Exproof aydınlatma sistemi, alanın tanınmasıyla başlayıp bölge sınıfı, armatür tipi, güç ve sıcaklık sınıfı, yerleşim, acil durum, bağlantı ve bakım adımlarıyla tamamlanan bir süreçtir. Her adımda belgelenmiş ürün ve doğru bilgi esas alınmalıdır. Sistem planınız için ürünlerimizi aydınlatmalar kategorisinde inceleyebilir, proje bilgilerinizle birlikte teklif talebi gönderebilirsiniz.
Bu yazıyla ilgili ürünler

d Type Zone 1 Led Dizgi Armatür (Temperli Cam)
Patlayıcı gaz ve toz içeren ortamlar için alüminyum gövdeli, alev sızdırmaz exproof LED dizgi armatür.

d Type Zone 1 Exit Armatür (Temperli Cam)
Patlayıcı gaz ve toz içeren ortamlarda acil çıkış yönlendirmesi için alüminyum gövdeli exproof EXIT armatürü.

d Type Zone 1 EVPH Serisi Projektör
Muhtemel patlayıcı ortamlar için alüminyum gövdeli, soğutma kanatlı, 16-300W arası exproof LED yuvarlak projektör.


