
İçindekiler
- 1. Önce ortamı tanımlayın: bölge sınıfı
- 2. Gaz ya da toz grubunu kontrol edin
- 3. Sıcaklık sınıfı ortamla uyumlu olmalı
- 4. Koruma türü ve gövde malzemesi
- 5. IP koruma sınıfı
- 6. Işık kaynağı ve ışık düzeyi
- 7. Kablo girişi ve bağlantı
- 8. Sertifika ve işaret kontrolü
- 9. Bakım ve değiştirme kolaylığı
- Seçim özeti
- Satın alma öncesi son kontrol listesi
- Sonuç
Exproof bir armatür satın alırken fiyat ve ışık gücü kadar, hatta onlardan önce, ürünün o ortama uygun olup olmadığı sorgulanmalıdır. Yanlış seçilmiş bir armatür, "Ex" yazısını taşısa bile yanlış bölgede ya da yanlış gazla kullanıldığında koruma sağlamaz. Bu rehber, bir exproof armatürü seçerken sırasıyla bakmanız gereken ölçütleri anlatır. Aydınlatma sisteminin bütününü planlamak istiyorsanız exproof aydınlatma sistemleri nasıl seçilir? yazısına da göz atın.
1. Önce ortamı tanımlayın: bölge sınıfı
Seçimin ilk adımı, armatürün monte edileceği yerin tehlikeli alan sınıflandırmasını bilmektir. Gaz ve buhar için Zone 0, 1, 2; toz için Zone 20, 21, 22 sınıfları kullanılır. Bu sınıflandırma tesis işvereni ya da yetkilendirdiği uzman tarafından, risk değerlendirmesi ve patlamadan korunma dokümanı kapsamında yapılır.
Bölge, armatürün kategorisini belirler:
- Zone 0 / 20: Kategori 1
- Zone 1 / 21: Kategori 1 veya 2
- Zone 2 / 22: Kategori 1, 2 veya 3
Etiketteki "2G" ve "2D" ifadeleri, ürünün kategori 2 olduğunu ve 1/21 ile 2/22 bölgelerinde kullanılabileceğini gösterir. Bölgeler hakkında ayrıntılı bilgi için Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 nedir? yazısını okuyabilirsiniz.
2. Gaz ya da toz grubunu kontrol edin
Her gaz aynı tutuşma özelliğine sahip değildir. Standartlar gazları üç gruba ayırır:
- IIA: Örneğin propan gibi gazlar
- IIB: Örneğin etilen gibi gazlar
- IIC: Örneğin hidrojen ve asetilen gibi en tutuşkan gazlar
IIC için belgelendirilmiş bir armatür IIB ve IIA ortamlarında da kullanılabilir; ancak IIB için belgelendirilmiş bir armatür IIC ortamında kullanılamaz. Tozlar için ise IIIA (yanıcı uçuntular), IIIB (iletken olmayan toz) ve IIIC (iletken toz) grupları vardır. Ortamınızdaki maddenin hangi gruba girdiğini işletmenin güvenlik uzmanından ya da malzeme güvenlik bilgi formundan öğrenin.
3. Sıcaklık sınıfı ortamla uyumlu olmalı
Armatürün yüzeyi çalışırken ısınır. Bu sıcaklık, ortamdaki gaz ya da buharın kendiliğinden tutuşma sıcaklığının altında kalmalıdır. Sıcaklık sınıfları T1'den T6'ya doğru azalan sıcaklıkları ifade eder (T1 en fazla 450 °C, T6 en fazla 85 °C). Birçok armatürde sıcaklık sınıfı gücüne bağlıdır; aynı gövde daha düşük güçte T6, daha yüksek güçte T4 olabilir. Örneğin DünyaEx'in glop armatür ürün sayfasında "T4 (201W-300W), T5 (101W-200W), T6 (16W-100W)" biçiminde güce bağlı sınıflar verilir. Konunun ayrıntıları için sıcaklık sınıfı T1-T6 yazısına bakın.
Bir de ortam sıcaklığı vardır: Ürün sertifikası, belirli bir ortam sıcaklığı aralığı için geçerlidir (örneğin −20 °C ile +50 °C). Sıcak bir kazan dairesi ya da güneş altındaki açık saha bu aralığın dışına çıkabilir; bu durumda sertifika uygun olmaz.
4. Koruma türü ve gövde malzemesi
Koruma türü armatürün güvenlik prensibini belirler:
- Ex d / db (alev sızdırmaz): Sağlam, çoğunlukla alüminyum döküm gövde. Darbeye ve ısıya dayanıklıdır; ağır sanayi, açık saha ve zorlu ortamlar için yaygın seçimdir. DünyaEx d Type armatürleri bu yapıdadır.
- Ex e / eb (artırılmış güvenlik), Ex m (kapsülleme): Çoğunlukla polikarbon gövde. Hafiftir ve korozif ya da nemli ortamlarda metal gövdeye göre avantaj sağlayabilir. DünyaEx e Type ürünleri bu gruptadır.
Gövde malzemesi seçimi ortama bağlıdır. Tuzlu hava ve kimyasal buharlar bulunan ortamlarda malzemenin bu maddelere dayanıklılığı üreticiden sorulmalıdır. Polikarbon gövdelerde ayrıca UV dayanımı ve statik elektrik yüklenmesi konuları dikkate alınır; bu tür bilgiler sertifikadaki özel şartlarda yer alabilir.
5. IP koruma sınıfı
IP (Ingress Protection) kodu, gövdenin toza ve suya karşı korumasını gösterir. Armatürler genellikle IP65, IP66 ya da IP67 sınıfındadır. IP6X toza tamamen kapalı demektir ve tozlu ortamlar için özellikle önemlidir. Su püskürtülen yıkama alanları ya da açık saha uygulamaları için ikinci rakam da önem kazanır. Ayrıntılar için IP koruma sınıfının önemi yazısını önerebiliriz.
6. Işık kaynağı ve ışık düzeyi
Bugün çoğu uygulamada LED tercih edilir: Düşük enerji tüketimi, uzun ömür ve düşük bakım ihtiyacı sağlar. Floresan ve akkor ampullü armatürler ise mevcut tesislerde yedek ve yenileme ihtiyacı nedeniyle hâlâ kullanılır. Hangi ışık kaynağının seçileceği, bakım erişimi ve ihtiyaç duyulan aydınlık düzeyine bağlıdır. Gereken aydınlık düzeyi, ilgili aydınlatma standartları ve iş sağlığı güvenliği mevzuatı ile belirlenir; armatür sayısı ve yerleşimi bir aydınlatma hesabıyla bulunmalıdır.
7. Kablo girişi ve bağlantı
Armatürün kablo giriş yönteminin, kullanacağınız kablo tipiyle ve uygun bir Ex sertifikalı kablo rakoru ile uyumlu olması gerekir. Kullanılmayan girişler sertifikalı tapalarla kapatılmalıdır. Armatürün içindeki bağlantı terminalleri ve geçiş sistemi, ürünün sertifikasında tarif edilen biçimde kullanılmalıdır. Sahada delik açmak ya da giriş değiştirmek, sertifikayı geçersiz kılabilir.
8. Sertifika ve işaret kontrolü
Son olarak sertifika kontrolü gelir. Kontrol etmeniz gerekenler:
- Ürünün etiketindeki Ex işareti, grup, kategori, koruma türü, gaz grubu ve sıcaklık sınıfı
- Sertifika numarası ve belgenin ürün modeliyle eşleşmesi
- Belgede "X" harfi varsa özel şartların okunması
- Sertifikadaki ortam sıcaklığı aralığı
- Üreticinin AB uygunluk beyanı ve kullanım kılavuzu
Etiketin nasıl okunduğunu ATEX sertifikası nedir? yazısında anlattık. DünyaEx ürün sayfalarında ürünün etiketi, koruma bölgeleri, IP sınıfı ve mevcut olduğunda sertifika numarası ile PDF belge bulunur. Örneğin d Type LED floresan armatür sayfasında bu bilgilerin hepsini görebilirsiniz.
9. Bakım ve değiştirme kolaylığı
Armatürün ömrü boyunca bakım gerekecektir. Cam ya da kapak yüzeyinin temizlenmesi, contanın kontrolü, ışık kaynağının ya da sürücünün değişimi gibi işlemler kolay ve güvenli yapılabilmelidir. Aynı zamanda yedek parça ve teknik destek erişimi de önemlidir. Bakım periyotları için bakım ve kontrolün önemi yazısına bakabilirsiniz.
Seçim özeti
| Soru | Nereden öğrenilir |
|---|---|
| Hangi bölge? | Tesisin patlamadan korunma dokümanı |
| Hangi gaz/toz grubu? | Malzeme güvenlik bilgi formu, risk değerlendirmesi |
| Hangi sıcaklık sınıfı? | Maddenin tutuşma sıcaklığı, ürün etiketi |
| Hangi IP sınıfı? | Ortamın toz ve su durumu |
| Ürün uygun mu? | Etiket ve ATEX sertifikası |
Satın alma öncesi son kontrol listesi
Karar vermeden önce şu maddeleri tek tek işaretleyin:
- Alanın bölge sınıfı (Zone 1, 2, 21, 22) yazılı olarak belirlendi mi?
- Ortamdaki gaz ya da tozun grubu (IIA, IIB, IIC, IIIA, IIIB, IIIC) ve tutuşma sıcaklığı biliniyor mu?
- Seçilen armatürün etiketindeki bölge, grup ve sıcaklık sınıfı bu bilgilerle uyumlu mu?
- Ortam sıcaklığı, ürün sertifikasındaki aralığın içinde mi?
- Gövde malzemesi (alüminyum ya da polikarbon) ortamdaki kimyasal ve mekanik şartlara uygun mu?
- IP sınıfı, toz ve su koşullarını karşılıyor mu?
- Kablo girişleri, rakor ve tapalar için sertifikalı malzeme temin edildi mi?
- Armatürün gücü ve sıcaklık sınıfı arasındaki ilişki kontrol edildi mi?
- Sertifika, kullanım kılavuzu ve yedek parça bilgisi üreticiden alındı mı?
- Bakım için armatüre güvenle erişilebilecek bir montaj yeri düşünüldü mü?
Bu listeyi tamamlamış bir alıcı, hem uygunsuz ürün riskini hem de sonradan değişiklik maliyetini önemli ölçüde azaltır. Bir sonraki adım olarak proje düzeyindeki planlamayı exproof aydınlatma sistemleri nasıl seçilir? yazısında bulabilirsiniz.
Sonuç
Exproof armatür seçimi; bölge, gaz ya da toz grubu, sıcaklık sınıfı, koruma türü, IP sınıfı ve sertifika gibi birbiriyle bağlantılı ölçütlerin sırasıyla kontrol edilmesiyle yapılır. Bir ölçütü atlamak, "Ex" yazısına rağmen uygunsuz bir ürün kullanmanıza yol açabilir. Emin olmadığınız bir nokta olduğunda ürünün sertifikasını ve üreticinin yanıtını esas alın. DünyaEx armatürlerini aydınlatma kategorisinde inceleyebilir, uygulamanıza uygun ürün için teklif talebi gönderebilirsiniz.
Bu yazıyla ilgili ürünler

d Type Zone 1 Led Floresan Armatür (Temperli Cam)
Patlayıcı gaz ve toz içeren ortamlarda aydınlatma için tasarlanmış, alüminyum gövdeli ve alev sızdırmaz exproof LED floresanlı armatür.

e Type Zone 1 Led Dizgi Armatür (Polikarbon Gövde Polikarbon Cam)
Muhtemel patlayıcı ortamlar ve zorlu endüstriyel koşullar için polikarbon gövde ve polikarbon camlı, alev sızdırmaz LED dizgi armatür.

d Type Zone 1 Akkor Glop Armatür (Temperli Cam)
Patlayıcı gaz ve toz içeren riskli ortamlar için alüminyum gövdeli, temperli camlı, E27/E40 duylu alev sızdırmaz exproof akkor glop armatür.

d Type Zone 1 Exit Armatür (Temperli Cam)
Patlayıcı gaz ve toz içeren ortamlarda acil çıkış yönlendirmesi için alüminyum gövdeli exproof EXIT armatürü.


